38 pojęć, o które menedżerowie najczęściej pytają przy CSRD, regulacjach UE i strategii ESG. Każde ma krótką definicję, datę stanu prawnego i jedno źródło: EUR-Lex, Komisję Europejską, EFRAG albo polski Dziennik Ustaw.
CSRD to dyrektywa (UE) 2022/2464, która zastąpiła NFRD i wprowadziła obowiązkowe raportowanie zrównoważonego rozwoju według standardów ESRS, z podwójną istotnością i niezależnym poświadczeniem. Po Omnibusie I obejmuje firmy z UE, które mają jednocześnie ponad 1000 pracowników i ponad 450 mln EUR obrotu netto. W Polsce wdraża ją ustawa o rachunkowości.
Polska nazwa raportowania wymaganego przez CSRD, używana w ustawie o rachunkowości i przez Ministerstwo Finansów. Sprawozdanie jest częścią sprawozdania z działalności i podlega atestacji biegłego rewidenta. Zastąpiło dawne „oświadczenie na temat informacji niefinansowych”.
ESRS określają, co i jak firma objęta CSRD ujawnia w raporcie: standardy przekrojowe oraz tematyczne dla środowiska (E), spraw społecznych (S) i ładu zarządczego (G). Pierwszy zestaw przyjęto w 2023 r. Zmienione, uproszczone ESRS z rozporządzenia delegowanego (UE) 2026/1563 obowiązują od roku obrotowego 2027.
Zasada, według której firma ocenia każdy temat ESG z dwóch stron: jak firma wpływa na ludzi i środowisko (istotność wpływu) oraz jak dany temat wpływa na jej wyniki i wartość (istotność finansowa). Temat trafia do raportu, jeśli jest istotny choćby z jednej strony. To odróżnia CSRD od standardów ISSB, które patrzą głównie na istotność finansową.
DMA, czyli double materiality assessment, to proces, w którym firma identyfikuje swoje wpływy, ryzyka i szanse i ocenia ich istotność. Wynik DMA decyduje, które standardy ESRS i które ujawnienia trafiają do raportu. Proces trzeba udokumentować, bo sprawdza go biegły rewident.
IRO to skrót od impacts, risks and opportunities, czyli wpływów, ryzyk i szans związanych ze zrównoważonym rozwojem. Firma identyfikuje je w całym łańcuchu wartości i ocenia w analizie podwójnej istotności. Istotne IRO wyznaczają zakres raportu według ESRS.
Omnibus I to dyrektywa (UE) 2026/470, która zmienia CSRD i CSDDD. Zawęża CSRD do firm z ponad 1000 pracowników i ponad 450 mln EUR obrotu, wprowadza limit pytań w łańcuchu wartości i utrzymuje tylko poświadczenie ograniczone. W życie weszła 18 marca 2026 r., a w Polsce szacowana liczba raportujących spada z ok. 3 500 do ok. 360.
Nazwa dyrektywy (UE) 2025/794, która w 2025 r. przesunęła o dwa lata raportowanie dla drugiej i trzeciej fali CSRD. Dała czas na negocjacje Omnibusu I. W Polsce wdrożyła ją ustawa z 9 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1020).
VSME to dobrowolny standard raportowania zrównoważonego rozwoju dla MŚP, opracowany przez EFRAG. Na jego podstawie Komisja przyjęła standard dobrowolny w rozporządzeniu delegowanym (UE) 2026/1560, opublikowanym 21 września 2026 r. Może z niego korzystać każda firma spoza obowiązkowego zakresu CSRD.
Zasada z Omnibusu I, która chroni mniejszych partnerów firm raportujących. Od roku obrotowego 2027 podmiot z łańcucha wartości zatrudniający do 1000 osób może odmówić danych wykraczających poza listę z załącznika II standardu dobrowolnego. Limit dotyczy danych zbieranych na potrzeby raportu CSRD, nie innych obowiązków prawnych.
Wszystkie działania, zasoby i relacje związane z modelem biznesowym firmy, od dostawców surowców po klientów i utylizację produktów. ESRS wymagają, by analiza istotności i część ujawnień obejmowały nie tylko własne operacje, ale też łańcuch wartości w górę i w dół. Stąd biorą się ankiety ESG, które duzi klienci wysyłają dostawcom.
Poziom weryfikacji raportu, przy którym biegły rewident stwierdza, że nie zauważył niczego, co wskazywałoby na istotne zniekształcenie. To mniej niż poświadczenie racjonalne (reasonable assurance), stosowane przy badaniu sprawozdań finansowych. Omnibus I utrzymał dla CSRD tylko poświadczenie ograniczone.
Polska nazwa usługi poświadczenia raportu zrównoważonego rozwoju. Wykonuje ją biegły rewident lub firma audytorska na zasadach z ustawy o biegłych rewidentach. Wynikiem jest sprawozdanie z atestacji dołączane do raportu.
Wymóg ujawnienia ze standardu ESRS 2, który opisuje, jak zarząd i rada nadzorcza nadzorują sprawy zrównoważonego rozwoju: kto za nie odpowiada, jakie ma kompetencje i jak często temat wraca na posiedzenia. To pierwsze miejsce, w którym inwestor i audytor sprawdzają governance ESG. Numeracja pochodzi z pierwszego zestawu ESRS, więc w raporcie za 2027 rok sprawdź ją w zmienionym tekście.
Tematyczny standard ESRS dotyczący ładu zarządczego: kultury organizacyjnej, ochrony sygnalistów, relacji z dostawcami, przeciwdziałania korupcji, wpływu politycznego i lobbingu oraz praktyk płatniczych. W pierwszym zestawie ESRS ujawnienia mają numery G1-1 do G1-6. Firma raportuje G1, jeśli analiza istotności wskaże te tematy.
CSDDD to dyrektywa (UE) 2024/1760, która każe dużym firmom identyfikować, ograniczać i usuwać negatywny wpływ na prawa człowieka i środowisko w łańcuchu działalności. Po Omnibusie I obejmuje firmy z UE z ponad 5000 pracowników i ponad 1,5 mld EUR obrotu, a obowiązki stosuje się od 26 lipca 2029 r. Obowiązek planu transformacji klimatycznej usunięto.
Plan, w którym firma pokazuje, jak dostosuje model biznesowy do celu ograniczenia ocieplenia do 1,5°C. CSRD i ESRS nie każą go przyjmować: firma ujawnia, czy ma plan, i opisuje go, jeśli istnieje. Omnibus I usunął z CSDDD obowiązek przyjęcia takiego planu.
Taksonomia to unijny system klasyfikacji działalności, które można uznać za zrównoważone środowiskowo, z rozporządzenia (UE) 2020/852. Działalność musi istotnie przyczyniać się do jednego z sześciu celów środowiskowych, nie szkodzić pozostałym i spełniać minimalne gwarancje społeczne. Firmy objęte CSRD ujawniają, jaka część przychodów, CapEx i OpEx spełnia te kryteria.
SFDR to rozporządzenie (UE) 2019/2088, które każe instytucjom finansowym ujawniać, jak uwzględniają ryzyka i wpływy zrównoważonego rozwoju w produktach i decyzjach inwestycyjnych. Komisja zaproponowała jego reformę (SFDR 2.0) 20 listopada 2025 r. Do czasu jej przyjęcia obowiązuje obecne rozporządzenie.
ISSB to rada przy Fundacji IFRS, która w czerwcu 2023 r. wydała standardy IFRS S1 (ogólne wymogi) i IFRS S2 (klimat). Patrzą one na istotność finansową, czyli na to, jak sprawy zrównoważonego rozwoju wpływają na wartość firmy. Dla firm z UE punktem odniesienia pozostają ESRS, ale inwestorzy globalni często pytają o IFRS S1 i S2.
Bezpośrednie emisje gazów cieplarnianych ze źródeł, które firma posiada lub kontroluje: spalania paliw w kotłach i pojazdach oraz procesów przemysłowych. To najłatwiejsza do zmierzenia część śladu węglowego. ESRS E1 wymaga ujawnienia emisji brutto w zakresach 1, 2 i 3.
Pośrednie emisje związane z wytworzeniem energii elektrycznej, ciepła i pary, które firma kupuje i zużywa. Liczy się je metodą lokalizacyjną (średni miks sieci) i rynkową (umowy na energię). Zmiana dostawcy energii lub własne OZE obniżają ten zakres bez zmiany procesów.
Wszystkie pozostałe emisje pośrednie w łańcuchu wartości: od zakupionych surowców i transportu po użytkowanie i utylizację sprzedanych produktów. W wielu branżach to największa część śladu węglowego i najtrudniejsza do zmierzenia. Szacunki z danych branżowych są dopuszczalne na start, ale z czasem audytor oczekuje danych od dostawców.
CBAM to mechanizm z rozporządzenia (UE) 2023/956, który nakłada cenę emisji na import cementu, żelaza i stali, aluminium, nawozów, energii elektrycznej i wodoru spoza UE. Faza docelowa działa od 1 stycznia 2026 r. Import cementu, stali, aluminium i nawozów do 50 t rocznie na importera jest zwolniony, a powyżej tego progu importer musi mieć status upoważnionego zgłaszającego i kupować certyfikaty CBAM, których sprzedaż rusza 1 lutego 2027 r.
EU ETS to unijny system z dyrektywy 2003/87/WE, w którym m.in. elektrownie, zakłady przemysłowe i linie lotnicze muszą umorzyć uprawnienie za każdą tonę wyemitowanego CO2. Liczba uprawnień maleje co roku, więc ich cena rośnie. Darmowe uprawnienia dla sektorów objętych CBAM są stopniowo wycofywane.
ECGT, czyli Empowering Consumers for the Green Transition, to dyrektywa (UE) 2024/825, która dopisuje do katalogu nieuczciwych praktyk ogólne twierdzenia środowiskowe bez dowodów, niecertyfikowane oznakowania i twierdzenia o neutralności klimatycznej produktu opartej na offsetach. W UE stosuje się ją od 27 września 2026 r. W Polsce wdraża ją ustawa z 4 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1353), która wchodzi w życie 27 września 2027 r.
Wprowadzanie odbiorców w błąd co do wpływu firmy lub produktu na środowisko: ogólnikami bez dowodów, wybiórczymi danymi, ukrywaniem części śladu węglowego albo etykietami bez certyfikacji. W UE od 27 września 2026 r. najczęstsze formy greenwashingu są wprost nieuczciwą praktyką rynkową. W Polsce postępowania w tej sprawie prowadzi UOKiK.
Komunikat, że produkt ma neutralny, ograniczony lub pozytywny wpływ na klimat. Jeśli opiera się na kompensacji emisji (offsetach), dyrektywa 2024/825 zakazuje go w komunikacji z konsumentami od 27 września 2026 r., a w Polsce od 27 września 2027 r. Dozwolone pozostają twierdzenia o udowodnionej redukcji emisji w cyklu życia produktu.
Projekt dyrektywy z marca 2023 r., który miał wprowadzić weryfikację twierdzeń środowiskowych przez niezależny podmiot przed ich publikacją. Nie został przyjęty: 20 czerwca 2025 r. Komisja zapowiedziała zamiar wycofania projektu. Obowiązującym prawem w tej sprawie jest dyrektywa 2024/825.
PPWR to rozporządzenie (UE) 2025/40 o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, stosowane od 12 sierpnia 2026 r. Wprowadza m.in. minimalną zawartość recyklatu w opakowaniach z tworzyw sztucznych od 2030 r., cele ograniczenia ilości odpadów opakowaniowych i systemy kaucyjne. Dotyczy producentów, importerów i dystrybutorów opakowań.
ESPR to rozporządzenie (UE) 2024/1781, które pozwala UE ustalać wymagania ekoprojektu dla niemal wszystkich produktów: trwałość, naprawialność, zawartość recyklatu i informację dla klienta. Konkretne wymagania przyjmuje się aktami delegowanymi dla kolejnych grup produktów. To z ESPR wynikają przyszłe cyfrowe paszporty produktów.
Cyfrowy zapis danych o produkcie, dostępny np. przez kod QR: skład materiałowy, ślad węglowy, naprawialność i możliwość recyklingu. Pierwszy obowiązkowy jest paszport baterii: od 18 lutego 2027 r. dla baterii do pojazdów elektrycznych, lekkich środków transportu i baterii przemysłowych powyżej 2 kWh. Kolejne grupy produktów, np. tekstylia, dostaną paszporty w aktach do ESPR.
Koncepcja Stockholm Resilience Centre, która wyznacza bezpieczne granice dla dziewięciu procesów utrzymujących stabilność Ziemi, m.in. klimatu, bioróżnorodności i zakwaszenia oceanów. W 2025 r. naukowcy uznali zakwaszenie oceanów za siódmą przekroczoną granicę, więc przekroczonych jest siedem z dziewięciu. Dla firmy to mapa ryzyk fizycznych i regulacyjnych w długim terminie.
Zasada, że przejście na gospodarkę niskoemisyjną nie może przerzucać kosztów na regiony, pracowników i społeczności zależne od paliw kopalnych. UE finansuje ją m.in. z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, z którego korzystają także polskie regiony górnicze. W ESG to temat z obszaru „S”: miejsca pracy, przekwalifikowanie i dialog społeczny.
EAA to dyrektywa (UE) 2019/882, która nakłada wymagania dostępności na wybrane produkty i usługi, m.in. bankowość dla konsumentów, handel elektroniczny, terminale płatnicze i e-booki. Stosuje się ją od 28 czerwca 2025 r. W Polsce wdraża ją ustawa z 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług.
Projektowanie produktów, usług i przestrzeni tak, by mogło z nich korzystać jak najwięcej osób bez potrzeby adaptacji. Koncepcję stworzył architekt Ronald Mace, a Center for Universal Design (NC State University) opisało ją w siedmiu zasadach w 1997 r. Polska ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami odwołuje się do tego pojęcia wprost.
Zdolność firmy do przewidywania zakłóceń, przetrwania ich, adaptacji i szybkiego powrotu do działania, z zachowaniem zdolności tworzenia wartości. Obejmuje wymiar strategiczny, operacyjny, ludzki, technologiczny i zaufanie interesariuszy. W prawie UE pojęcie odporności podmiotów krytycznych definiuje dyrektywa CER.
DORA to rozporządzenie (UE) 2022/2554 o operacyjnej odporności cyfrowej sektora finansowego, stosowane od 17 stycznia 2025 r. Wymaga od banków, ubezpieczycieli i firm inwestycyjnych zarządzania ryzykiem ICT, zgłaszania incydentów, testów odporności i nadzoru nad dostawcami technologii. Pośrednio dotyczy też dostawców IT tych instytucji.
Definicje opisują stan prawny na 1 listopada 2026 r. Nie są poradą prawną. Każde pojęcie ma stały adres, np. https://calm-field-079dc3303.4.azurestaticapps.net/slownik/#csrd, więc można je cytować.
Kurs pokazuje, jak te pojęcia przekładają się na decyzje zarządu: od podwójnej istotności po greenwashing i odporność organizacji.
Zobacz program kursu